Akredytacja laboratoriów pomiarowych (zwanych od 2001 r. wzorcującymi) rozpoczęła się w Polsce w roku 1993 r. Do tego czasu sprawdzanie (zwane aktualnie wzorcowaniem) przyrządów pomiarowych oraz pomiary wyrobów wykonywała administracja miar (Główny, okręgowe i obwodowe urzędy miar) oraz zakładowe laboratoria (izby) pomiarowe, czyli metrologiczne komórki organizacyjne w zakładach pracy, instytutach badawczych i organach nadzoru technicznego. Oprócz sprawdzania przyrządów, czyli czynności wchodzących w zakres metrologii technicznej (przemysłowej) administracja miar dokonywała zastrzeżonych wyłącznie dla siebie czynności prawnych - to znaczy legalizacji, uwierzytelniania i zatwierdzania typu.
W 1993 r. Ustawadwca doszedł do wniosku, że trzeba odciążyć administrację miar w zakresie jednego z rodzajów prawnej kontroli metrologicznej, to znaczy uwierzytelniania przyrządów pomiarowych. Odciążenie miało by formę przekazania upoważnień do uwierzytelniania niektórym laboratoriom pomiarowym spoza administracji - to znaczy tym, które przeszłyby pozytywnie proces akredytacji według określonych wymagań. Pierwotną więc ideą powstania polskiego systemu akredytowanych laboratoriów pomiarowych było skrócenie czasu oczekiwania klientów na przyrządy pomiarowe przekazane przez nich do uwierzytelnienia - skrócenie czasu wynikające ze wzrostu liczby podmiotów upoważnionych prawnie. Akredytowane laboratoria pomiarowe miały wydawać świadectwa uwierzytelnienia w zakresie akredytacji (zgodnie z prawem) oraz tradycyjnie - świadectwa sprawdzenia poza zakresem akredytacji (obszar nie uregulowany prawem). Działalność laboratoriów miała podlegać nadzorowi prezesa GUM.
Powyższe tezy wynikają ze studium treści ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach (Dz.U. 1993 nr 55 poz. 248) (pobierz), zwłaszcza rozdziału 4 "Kontrola metrologiczna przyrządów pomiarowych" oraz wydanego na podstawie art. 12-ego tej ustawy zarządzenia nr 14 Prezesa GUM z dnia 29 kwietnia 1994 r. w sprawie określenia warunków i trybu akredytacji laboratoriów pomiarowych (DzUMiP 1994 Nr 4, poz. 9) (pobierz). Komórką organizacyjną GUM, mającą za zadanie - na podstawie przedłożonych wniosków pokontrolnych - pomagać prezesowi w podjęciu decyzji administracyjnej o udzieleniu bądź nie udzieleniu akredytacji danej jednostce był powołany w marcu 1994 r. Zespół Akredytacji Laboratoriów Pomiarowych (ZALP).
W okresie obowiązywania powyższego zarządzenia nie zostało akredytowane żadne laboratorium pomiarowe.
W 1997 r. prezes GUM postanowił zmienić charakter akredytacji laboratoriów. Według nowej koncepcji akredytacja nie miała się równać upoważnieniu do uwierzytelniania. Akredytowane laboratorium pomiarowe miało stracić status "prywatnego" organu metrologii prawnej. Wydano wtedy Zarządzenie nr 8 Prezesa Głównego Urzędu Miar w sprawie określenia warunków i trybu akredytacji laboratoriów pomiarowych oraz sprawowania nadzoru nad tymi laboratoriami (DzUMiP 1997 nr 1, poz. 7) (pobierz). W zarządzeniu tym prezes stwierdził, że akredytowane laboratorium pomiarowe może w zakresie akredytacji wydawać świadectwa wzorcowania (istotne novum), a także (jakby dodatkowo) świadectwa uwierzytelnienia, o ile posiada specjalne (czyli odrębne) upoważnienie. Także udzielenie akredytacji zostało przeistoczone z decyzji administracyjnej w przyznanie certyfikatu akredytacji. Taka reforma systemu akredytacji, mająca na celu adaptację standardów europejskich i światowych, czyli przemieszczenie tego systemu w obszar metrologii technicznej (przemysłowej) była szczytna, ale jednocześnie stanowiła poważne naruszenie ustawy (tzn art. 12-ego). Zarządzenie będące aktem prawa powszechnego (czyli odpowiednikiem dzisiejszego rozporządzenia ministra), wydanym na podstawie ustawy i w celu jej wykonania, było jednocześnie z tą ustawą sprzeczne, ponieważ ustawa nie zezwalała na rozszerzenie akredytacji poza metrologię prawną. Nikt jednak nie próbował wtedy obalić zarządzenia na drodze prawnej. Były to czasy dogorywania niespójnego i zwykle nie specjalnie przestrzeganego prawa PRL-owskiego (czy też postpeerelowskiego).
W kwietniu 1997 r. status pierwszego akredytowanego laboratorium pomiarowego otrzymał ZETOM z Katowic, który na pamiątkę tego wydarzenia posiada aż do dnia dzisiejszego numer AP 001 (numeracja przejęta od GUM-u przez PCA). Wbrew pozorom nie jest on jednak - mimo długiej historii - w czołówce laboratoriów o najszerszym zakresie akredytacji.
W 2000 r. Ustawodawca zmienił system akredytacji laboratoriów pomiarowych łącząc go w spójnym systemie z akredytacją laboratoriów badawczych oraz jednostek certyfikujących i kontrolujących.
W zakresie reformy wydano pakiet dwóch ustaw. Ustawa o ocenie zgodności z 2000 r. powołała Polskie Centrum Akredytacji (PCA) jako krajową jednostkę akredytującą laboratoria wzorcujące (czyli pomiarowe) i badawcze oraz jednostki certyfikujące i kontrolujące. Od tej pory PCA w miejsce GUM-u miało akredytować laboratoria wzorcujące oraz sprawować nad nimi nadzór. W celu merytorycznego zabezpieczenia procesu akredytacji wymienionych wyżej laboratoriów w skład PCA wszedł GUM-owski Zespół Akredytacji Laboratoriów Pomiarowych (ZALP). Prezes GUM zatrzymał kompetencje w zakresie upoważniania akredytowanych przez PCA laboratoriów wzorcujących do przeprowadzania uwierzytelniania przyrządów pomiarowych.
W 2001 r. nowa ustawa prawo o miarach zniosła uwierzytelnienie jako rodzaj prawnej kontroli metrologicznej. Od tej chwili ostatnie powiązanie miedzy prezesem GUM a laboratoriami akredytowanymi przestało istnieć. Prezes zachował natomiast nadzór nad laboratoriami wzorcującymi spoza administracji miar, będącymi właścicielami państwowych wzorców jednostek miar.
Lata 2000-2001 stanowią cezurę chronologiczną pomiędzy starym a nowym systemem akredytacji laboratoriów pomiarowych (wzorcujących) w Polsce. Rożnicą pomiędzy obydwoma systemami jest różnicą co do podmiotu udzielającego akredytacji. W starym systemie podmiotem tym był krajowy instytut metrologii (GUM), a w nowym - krajowa jednostka akredytująca (PCA).
Podobną do powyższej historię akredytacji miały inne państwa. W Europie ostatnim państwem, które przeszło ze starego systemu w nowy były Niemcy. Dopiero w ostatnich kilku latach wdrożono w tym kraju proces zmian w zakresie akredytacji laboratoriów wzorcujących zrzeszonych w korporacji DKD (Niemiecka Służba Wzorcująca). Do tej pory akredytacji laboratoriom DKD udzielał krajowy instytut metrologii PTB przy pomocy swej jednostki organizacyjnej DAR (Niemiecka Rada Akredytacji). Aktualnie za akredytację na wszystkich polach odpowiedzialna jest krajowa jednostka akredytująca DAkkS.
Do dziś stary system utrzymał się w USA, gdzie jednym z podmiotów akredytujących laboratoria jest krajowy instytut metrologii NIST, działający za pomocą swej jednostki organizacyjnej NVLAP.
W zakresie reformy wydano pakiet dwóch ustaw. Ustawa o ocenie zgodności z 2000 r. powołała Polskie Centrum Akredytacji (PCA) jako krajową jednostkę akredytującą laboratoria wzorcujące (czyli pomiarowe) i badawcze oraz jednostki certyfikujące i kontrolujące. Od tej pory PCA w miejsce GUM-u miało akredytować laboratoria wzorcujące oraz sprawować nad nimi nadzór. W celu merytorycznego zabezpieczenia procesu akredytacji wymienionych wyżej laboratoriów w skład PCA wszedł GUM-owski Zespół Akredytacji Laboratoriów Pomiarowych (ZALP). Prezes GUM zatrzymał kompetencje w zakresie upoważniania akredytowanych przez PCA laboratoriów wzorcujących do przeprowadzania uwierzytelniania przyrządów pomiarowych.
W 2001 r. nowa ustawa prawo o miarach zniosła uwierzytelnienie jako rodzaj prawnej kontroli metrologicznej. Od tej chwili ostatnie powiązanie miedzy prezesem GUM a laboratoriami akredytowanymi przestało istnieć. Prezes zachował natomiast nadzór nad laboratoriami wzorcującymi spoza administracji miar, będącymi właścicielami państwowych wzorców jednostek miar.
Lata 2000-2001 stanowią cezurę chronologiczną pomiędzy starym a nowym systemem akredytacji laboratoriów pomiarowych (wzorcujących) w Polsce. Rożnicą pomiędzy obydwoma systemami jest różnicą co do podmiotu udzielającego akredytacji. W starym systemie podmiotem tym był krajowy instytut metrologii (GUM), a w nowym - krajowa jednostka akredytująca (PCA).
Podobną do powyższej historię akredytacji miały inne państwa. W Europie ostatnim państwem, które przeszło ze starego systemu w nowy były Niemcy. Dopiero w ostatnich kilku latach wdrożono w tym kraju proces zmian w zakresie akredytacji laboratoriów wzorcujących zrzeszonych w korporacji DKD (Niemiecka Służba Wzorcująca). Do tej pory akredytacji laboratoriom DKD udzielał krajowy instytut metrologii PTB przy pomocy swej jednostki organizacyjnej DAR (Niemiecka Rada Akredytacji). Aktualnie za akredytację na wszystkich polach odpowiedzialna jest krajowa jednostka akredytująca DAkkS.
Do dziś stary system utrzymał się w USA, gdzie jednym z podmiotów akredytujących laboratoria jest krajowy instytut metrologii NIST, działający za pomocą swej jednostki organizacyjnej NVLAP.
R. Garbiec
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz